Sagardoa (sagarra + ardoa hitzetatik datorrena) edari alkoholduna da, euskal kulturan eta gizartean oso errotua dagoena. Gure lurraldean edari honi egiten zaion lehen aipamena I. mendean agertzen da, eta ondorengo garaietan ere dokumentatuta dago.

Bere garrantzia hain handia izan zen, non sagarrondoen, sagarren eta sagardoaren beraren babesa euskal foruetan jasota geratu baitzen. Foru horietan, adibidez, debekatuta zegoen beste lurralde batzuetako sagardoa gure lurraldera sartzea bertakoa kontsumitu arte, edota zigorrak eta zehapenak ezartzen ziren sagarrondoak mozteagatik.

Sagardotegien sorrera “laborategi medizinal” gisa

Baserrietako lurretan sagarrondoak eta beste fruta-arbola batzuk egotea ohikoa bazen ere, eta norberaren kontsumorako sagardoa egiten bazen ere, XVI. mendean bizi izan zen sagardo dolareen eraikuntzaren hedapen handia.

Irudia: Sagarrondoak Nekaturrekin lotutako landa-ostatuetako batean (iturri propioa)

Eta izan ere, sagardoa edari hartzitua da, C bitaminan aberatsa, eta funtsezkoa da gaixotasun askori aurre egiteko. Hilabeteetako itsas bidai luzeetan, Kanadara eta Ternuara baleen eta bakailaoaren bila joaten ziren euskal marinelek, eskorbutoa (“itsaso izurria”) saihesteko, 2 litro sagardo egunero kontsumitzea hitzartuta zuten beren kontratuetan. Jakina da horrek gure marinelak gaixotu eta hiltzetik babestu zituela, beste leku batzuetako marineleei gertatzen zitzaien bezala.

XVI. eta XVII. mendeetako euskal arrantza-industria garaiko garrantzitsuenetako bat izan zenez, sagardo-ekoizpen handia behar zen ontziak hornitzeko, eta hortik dator garai hartan Euskadin eraiki eta martxan jarri ziren sagardotegi kopuru handia. Bitxia, ezta?

Sagardo denboraldiaren hasiera eta txotx garaia

Ba al zenekien sagarren muztioa ateratzen amaitzen zenean, inguruko baserrietako auzokideei jakinarazten zitzaiela laster sagardo berria dastatu ahal izango zutela? Askotan, sagarra zanpatzeko erabili ziren egur-mazoekin egiten zen, egurrezko oholen gainean jotzen zituztenean sortzen zuten soinuaren bidez. Hori izan zen txalapartaren jatorria, Euskadiko landa-eremuetan oso errotuta dagoen musika-tresna, euskal landa-festa guztietan jotzen jarraitzen duena.

Sagardora bueltatuz, gaur egun bere kontsumoak osagai kultural eta sozial handia du Euskadiko gure landa-ingurunean. Sagardoaren sasoi berria urtarrilaren erdialdean hasi eta apirilaren erdialdera arte, hau denboraldiaren amaierara arte, sagardotegiek ateak zabaltzen dituzte bisitariei harrera egiteko. Sagardotegi batzuk urte osoan zehar irekita egoten diren arren, urtarriletik apirilera sagardotegiak bisitatzeko eta sagrado naturala zuzenean kupeletik dastatzeko garairik onena izaten da. Urteko gainerako egunetan, seguruenik, eskaintzen dizuten sagardoa botilaratua izango da, zeina, bide batez, bestea bezain ona dena.

Irudia: XXXIII. Sagardo denboraldi berriaren irekiera (iturri propioa Nekatur)

Gipuzkoa, sagardoaren lurraldea nagusia

Aurten, 2026an, sagardo denboraldi berriari hasiera eman zitzaion Astigarragan (Gipuzkoa) urtarrilaren 14an, eta une horretan egin zen urteko lehen “txotx”-a. “Txotx”-a sagardoa dagoen kupelari zigilatzen dion egur zatia da; zotzak kentzean, sagardoa isurtzen da eta bakoitzak bere edalontzian zerbitzatzen du zuzenean. Denboraldi berriaren irekiera egunean, gainera, bestelako ekitaldi sinbolikoak ere egin ziren, hala nola sagarrondo berri bat landatzea eta, nola ez, txalaparta jotzea. Oraingo honetan, Euskadiko Pilota Selekzioa izan zen enbaxadore.

Astigarragan bertan dago Sagardoetxea, Euskal Sagardoaren Museoa, gure produktu honen historia eta bitxikeriak ezagutzeko ezinbesteko lekua. Gainera, bertan Nekaturreko Nekadeskontu txartela aurkeztuz gero, prezio berezia izango duzu sarrera erosterakoan. Astigarragan eta inguruan Nekaturreko kide diren landa ostatu hauek guztiak eskuragarri dituzu.

Bizkaia, kalitatezko sagardoa 2026rako

Bizkaian, bestalde, txotxa urtarrilaren 20an egin zen Uxarte sagardotegian, Amorebieta-Etxanon. 98.000 litro baino gehiagoko ekoizpenarekin, aurtengo Bizkaiko sagardoak kantitate eta kalitate bikaina bermatzen du, guztia %100 bertako sagarrarekin egina.

Fernando González sukaldaria, berriki Michelin izar 1 jaso duena eta sasoiko eta KM0 produktuen aldekoa, Bizkaiko sagardoaren enbaxadore izendatu zuten 2026 honetarako. Gainera, hiru lurraldeetan sagardoaren berrikuntzak bere bidea jarraitzen duen urte honetan, Bizkaian izotz-sagardoa ere aurkeztu dute, sagar izoztuen muztioaren hartziduraz egina.

Bizkaira egun batzuk etortzeko asmoa baduzu, probintzia honetako sagardotegietako bat ezagutzeko aukera izango duzu, Amorebieta-Etxanon eta inguruan dauden Nekaturreko kide diren landa ostatuetako batean ostatu hartzen duzun bitartean.

Araba, lurrarekiko lotura sendotuz

Urtarrilaren 15ean Araban sagardo denboraldiari hasiera eman zitzaion, Aguraingo Dupla musika taldearen eskutik. Oraingo honetan, txotx-a Askartzako Trebiñu sagardotegian izan zen.

2026rako Arabako sagardo naturala kalitate bikainarekin dator, ekoizleek egiten ari diren lan onaren emaitza gisa. Gainera, ekoizten den Arabako eremu ezberdinen berezitasunak direla eta, sagardo honek ñabardura berezi ugari ditu.

Etorkizuneko proiektuei dagokienez, Araban dagoeneko lanean ari dira sagarrondoen hurrengo landaketa baterako, fruta-arbola hauen babesletza sustatzeko, eta jatorri-deituraren parte diren Arabako bertako sei sagardo-barietateak balioan jartzeko.

Euskadira egingo duzun hurrengo bidaian, erreserbatu Nekaturreko kide den zure landa-ostatua eta gozatu Arabaz eta bertako sagardotegiez.

Irakurri duzun bezala, Gipuzkoak, Bizkaiak eta Arabak aukera ugari eskaintzen dizkizute gure sagardo naturala bertatik bertara ezagutu eta dastatzeko. Gainera, ezin duzu sagardotegi batera bazkaltzera edo afaltzera joateko ohitura galdu: antzinako sagardotegi askok eta sagardotegi modernoago batzuek ere, gure gastronomiari oso lotutako esperientzia eskaintzen dute.

Horrela, bisitatzeaz gain, benetako sagardotegi-menu batez gozatuko duzu: sagardoko txorizoa, bakailao-tortilla, txuleta eta, postrerako, gazta intxaurrekin. Eta hori guztia, “txotx” oihua entzuten duzun bakoitzean kupelen artean joan-etorrian, edalontzia sagardoz betetzen duzun bitartean.

Baina, sagardotegi bat bisitatzeko esperientziari lotutako sekretu guztiak ez dizkizugunez azaldu nahi, etorri eta zeuk deskubritu beharko dituzu; horretarako modu bikaina da Sagardo Route, Euskadiko sagardoaren ibilbidea.

Aprobetxatu Euskadira egingo duzun hurrengo bidaia eta etorri benetako euskal sagardotegi batean egun bat pasatzera!